Deve Kemiği (Camel Bone)
Organik
Doğadaki Hali
İşlenmeden Önceki Hali
Ürün Hali
Bilimsel Adı
Camelus dromedarius (Tek hörgüçlü deve) veya Camelus bactrianus (Çift hörgüçlü deve) iskelet kemikleri (Os / Osteon).
Menşei
Orta Doğu, Kuzey Afrika, Kuzey Hindistan, Pakistan ve Orta Asya (Deveciliğin ve deve yetiştiriciliğinin yaygın olduğu coğrafyalar).
Fiziksel Özellikler
Özgül Ağırlık / Yoğunluk: Yaklaşık 1.70−2.00 g/cm 3 (Yoğundur, suda kolayca batar). Sertlik: Mohs ölçeğinde yaklaşık 3 - 4. Fildişine çok yakın bir sertliğe ve lif yoğunluğuna sahiptir. Isı ve Nem Dayanımı: Isıya plastikler kadar hassas değildir ancak yüksek ısıda kavrulur ve kırılganlaşır. Nem değişimlerine hassastır; hızlı kuruma veya ıslanma durumunda çatlama yapabilir. Renk ve Renk Değişimi (Patina): İlk işlendiğinde kırık beyaz, krem veya hafif fildişi tonlarındadır. Kullanıldıkça ve elin yağı/teri temas ettikçe zamanla tatlı bir yağlı sarı, bal rengi veya koyu karamel tona bürünerek derin patina kazanır. Koku: İşlenirken (zımpara/torna) belirgin bir yanık kemik/berber kokusu verir. Normal kullanımda kokusuzdur.
Orijinal-Taklit Ayrımı
Sıcak İğne Testi: Isıtılmış iğne dokundurulduğunda erimez, plastik kokmaz; hafif bir yanık protein/sağ doku kokusu çıkarır. Mikroskobik Gözlem / Kılcal Gözenekler: Hakiki deve kemiğinde süngersi dokudan kalan çok küçük siyah/kahverengi noktacıklar veya kılcal damar kanalları (Havers kanalları) görünür. Plastik veya döküm taklitlerde bu doğal doku bulunmaz, kusursuzca pürüzsüzdür. Fildişi Ayrımı: Fildişindeki "Schreger çizgileri" (çapraz baklava desenleri) kemikte bulunmaz; kemik daha noktalı/kılcal damarlı bir dokuya sahiptir.
İşleme Süreci
Elde edilen kemikler önce yağ giderme (yağsızlaştırma) işleminden geçirilir ve hidrojen peroksit veya özel çözeltilerle kaynatılarak ağartılır. Kurutulan masif kemik kısımları testere ile takozlanır. Torna tezgahında işlenerek delinir, zımparalanır ve keçe cilası ile parlatılır. Sıklıkla üzerine gümüş tel kakarama, mercan veya firuze taş gömme (kakma sanatı) uygulanır.
Tarihsel Önem
Doğu ve İslam kültüründe yüzyıllardır fildişine erişimin zor veya pahalı olduğu durumlarda onun en prestijli ve dayanıklı alternatifi olmuştur. Osmanlı sanatkarları tarafından tespih, hat bıçağı sapı ve çekmece kakmalarında sıkça kullanılmıştır. Kullanıldıkça renk değiştirmesi (yaşlanması) nedeniyle tespih koleksiyonculuğunda "yaşayan malzeme" olarak kabul edilir.
Yasal Kısıtlamalar
Fildişi (fil dişi) veya deniz memelileri kemiklerinin aksine deve, çiftlik ve kümes/yük hayvanı statüsünde olduğu için CITES koruma kapsamında değildir. Uluslararası ticareti, ithalatı ve ihracatı (hijyen ve veterinerlik sertifikaları sağlandığı sürece) tamamen serbesttir.