Katalin (Catalin)
Sentetik-taklit
Doğadaki Hali
İşlenmeden Önceki Hali
Ürün Hali
Bilimsel Adı
Fenol-Formaldehit Reçinesi (Phenol-Formaldehyde Resin)
Menşei
ABD (New York, American Catalin Corporation tarafından 1927 yılında patenti alınarak ticari üretime başlanmıştır).
Fiziksel Özellikler
Özgül Ağırlık / Yoğunluk: Yaklaşık 1.26−1.30 g/cm 3 (Suda batar). Sertlik: Mohs ölçeğinde yaklaşık 2.5 - 3. Isı Dayanımı: Isıyla erimez; aşırı sıcakta kararır ve bozulur (Termoset yapıdadır). Renk ve Şeffaflık: Şeffaf, yarı şeffaf ve opak olabilir. Zamanla fenolün oksitlenmesiyle orijinal renkleri (mavi, beyaz, sarı vb.) patina alarak konyak, vişne, hareli sarı veya kahverengi tonlarına döner. Koku: Sıcak suyla temas ettiğinde veya sürtünmeyle ısındığında belirgin bir fenol (kimyasal/karbolik) kokusu verir.
Orijinal-Taklit Ayrımı
Sıcak Su Testi: Sıcak suya batırıldığında çıkan fenol/kimyasal koku (güncel plastikler gibi yanık naylon kokmaz). 409 / Simichrome Testi: Yüzeye uygulanan özel cilalar veya kalsiyum temizleyiciler ile pamukta sarı/patina lekesi bırakması (Oksitlenmiş fenolik tabaka). Ses ve Ağırlık Testi: Taneler birbirine çarptığında tok ve çınlamayan özel bir ses çıkarır. Öz kütle: Plastik taklitlerine göre daha ağır ve masif bir his verir.
İşleme Süreci
1920'lerin sonundan 1940'lara kadar Art Deco akımının simge malzemelerinden biri olmuştur. Bakalit'in aksine dolgu maddesi (tahta unu vb.) içermediği için canlı renklerde üretilebilmiş ve dönemin lüks ev eşyalarında, radyolarında ve takılarında kullanılmıştır. Türkiye'de ve Orta Doğu'da antika Katalin bloklar ve objeler, ustalar tarafından işlenerek "Eski Döküm Katalin Tespih" adıyla koleksiyon değerine ulaşmıştır.
Tarihsel Önem
1940'ların sonlarına doğru üretim maliyetlerinin yüksekliği ve daha ucuz akrilik/enjeksiyon plastiklerin çıkması sebebiyle orijinal ticari üretimi durmuştur. İçeriğindeki formaldehit nedeniyle üretim aşaması iş sağlığı standartlarına tabidir ancak günümüzde antika/işlenmiş Katalin objelerin alım-satımında uluslararası veya ulusal bir legal kısıtlama bulunmamaktadır.
Yasal Kısıtlamalar
1940'ların sonlarına doğru üretim maliyetlerinin yüksekliği ve daha ucuz akrilik/enjeksiyon plastiklerin çıkması sebebiyle orijinal ticari üretimi durmuştur. İçeriğindeki formaldehit nedeniyle üretim aşaması iş sağlığı standartlarına tabidir ancak günümüzde antika/işlenmiş Katalin objelerin alım-satımında uluslararası veya ulusal bir legal kısıtlama bulunmamaktadır.